Talentidentificatie en -ontwikkeling in sport: de basis (deel 1/2)
Interview insights Talent
Talent identificeren in sport gebeurt vaak grillig en subjectief. Er gaat veel aandacht naar de huidige prestaties van jonge sporters, waardoor de echte talenten, die met potentieel voor later, over het hoofd gezien en vroeg uit de selectie gehaald kunnen worden. Bij talentontwikkeling overschaduwt een eenheidsaanpak te vaak individuele ontwikkelingstrajecten. Dat leidt tot overbelastingsblessures, demotivatie en vroegtijdig stoppen met sporten.
In deze tweedelige blogreeks bekijken we wat talentidentificatie is en hoe het in de praktijk werkt (deel 2).
Wat is talentidentificatie?
Talentidentificatie is de zoektocht naar jonge sporters met het potentieel om topsporter te worden. "Voor Hylyght gaat het er ook om clubs en federaties met een beperkt budget de kans te geven de juiste keuzes te maken. De meesten testen al op een of andere manier en hebben een aanpak voor jeugdontwikkeling. Wij helpen hen om dat proces te verfijnen, criteria vast te leggen en de juiste sporters te selecteren", zegt Lode Goossens, oprichter van Hylyght.
Waarom is talentidentificatie belangrijk?
In de jeugdontwikkeling vertrouwen coaches en trainers vaak op hun ervaring om talent te selecteren (het trainersoog). Ook al hebben coaches en trainers daar veel ervaring in, ze kunnen vooringenomen zijn, omdat de maturiteit van sporters enorm kan verschillen en daar zelden rekening mee gehouden wordt.
In de meeste sporten worden grotere en sterkere kinderen meteen als talentvoller gezien. Dat valt op bij talentscouts en coaches, die zo het potentieel over het hoofd kunnen zien van wie later is in de fysieke ontwikkeling en minder dominant is. Talentvolle maar laatrijpe sporters kunnen hun kans missen omdat er maar een beperkt aantal plaatsen is in het talentontwikkelingsprogramma.
Een bekend gevolg is het relatieve leeftijdseffect: kinderen die vroeg in het jaar geboren zijn, hebben meer kans om geselecteerd te worden door hun fysieke voorsprong, want ze kunnen tot 11 maanden ouder zijn dan hun leeftijdsgenoten.
Maturiteit en niet-trainbare vaardigheden
Bij talentidentificatie moeten de testen aangepast zijn aan de specifieke sport, en focussen op onderdelen van de sport die minder trainbaar zijn en op maturiteit. "Kinderen kunnen dezelfde kalenderleeftijd hebben, maar dat betekent niet dat ze dezelfde biologische leeftijd hebben. Dat noemen we maturiteit. Sommige sporters zijn fysiek al goed ontwikkeld, andere niet. Wat er gebeurt, is dat vroegrijpe sporters een voorsprong hebben in kracht en lengte en als toptalent gezien worden. Maar dat ze nu de sterren van de ploeg zijn, wil niet zeggen dat ze dat binnen een paar jaar nog zijn", legt Johan Pion uit, gastprofessor aan de Universiteit Gent en de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN). Een eenvoudige oplossing is kinderen vergelijken op basis van hun biologische leeftijd en niet hun kalenderleeftijd.
Tijdens de testen moet de focus liggen op de minder trainbare aspecten van een sport. Je kan een kleine sporter ook niet groter maken, of bij elke sporter uitstekende motorische vaardigheden ontwikkelen. "Op basis van jarenlang onderzoek aan de Universiteit Gent kunnen we per sport aanwijzen welke aspecten belangrijk en niet trainbaar zijn", zegt Johan. "Die nauwkeurige voorspellingen geven clubs en federaties een voorsprong, en kwaliteitsvolle data verzamelen helpt hen om steeds juistere beslissingen te nemen. Hoe meer data, hoe beter de resultaten van het programma."
Een talentidentificatieproces opzetten: waar hou je rekening mee?
Talentidentificatie mag meestal niet te vroeg beginnen. Clubs en federaties moeten inzetten op een brede ontwikkeling voor alle kinderen. Op 11 tot 13 jaar is er nog tijd genoeg om te specialiseren, behalve in enkele sporten waar sporters al jong presteren, zoals turnen. "Richt je talentidentificatie zich op een groep van 11 jaar en ouder, dan moet je rekening houden met de fysieke ontwikkeling van de sporters", zegt Johan. "Potentieel moet prestatie van de troon stoten."

"Het is belangrijk om elke sporter goede feedback te geven, ook wie niet geselecteerd werd", legt Johan uit. "Veel tools focussen op het identificeren van een kleine groep sporters om hun talent verder te ontwikkelen. Ze vergeten wie niet geselecteerd is. Een tool zoals Hylyght kan het verschil maken door bruikbare feedback te geven aan elke sporter en hen hun testresultaten te laten vergelijken met leeftijdsgenoten. Elke schakel in de keten is even belangrijk, dus feedback aan iedereen in het proces is een sleutel tot succes."
Een goed uitgewerkt talentidentificatieprogramma is essentieel om elke kandidaat een eerlijke kans te geven, zeker in kleinere landen waar de selectiepool klein is en elk gemist talent er één te veel is. Maar hoe identificeer je talent? Lode: "We zien onszelf als een partner om gestandaardiseerde en objectieve testprotocollen in te voeren. We helpen federaties en clubs om hun eigen, sterk gespecialiseerd programma op te zetten met de juiste parameters. We zorgen dat ze de juiste tools en knowhow hebben voor kwaliteitsvolle data. Dat is cruciaal, maar wordt vaak vergeten."
"Door de sporter centraal te zetten en een complex en vertroebelend onderdeel zoals maturiteit glashelder te maken, zetten we een stap in de goede richting om potentieel te laten primeren op huidige prestaties. Zo profileren we sporters en focussen we op individuele patronen, om het verschil te maken in talentidentificatie", besluit Lode.
Lees in ons tweede artikel hoe het in de praktijk werkt
Een van de partners van Hylyght is de Vlaamse Schermbond. Zij vertellen hoe ze met Hylyght samenwerken in deel 2 van deze reeks over talentidentificatie en -ontwikkeling.